جمهوری آذربایجان- سازمان ملل متحد
استقلال دولتی جمهوری آذربایجان در تاریخ ۱۸ اکتبر سال ۱۹۹۱ اعلام گردید. شورای عالی (پارلمان) آذربایجان در روز ۲۹ اکتبر همان سال با ارسال پیام کتبی به کشورهای جهان و سازمان ملل متحد، بررسی مسأله عضویت آذربایجان در این جامعه بین المللی را درخواست کرد.
شورای امنیت سازمان ملل در تاریخ ۱۴ فوریه ۱۹۹۲ به درخواست جمهوری آذربایجان رسیدگی کرد و جهت پذیرش آن به عضویت این سازمان، به مجمع عمومی توصیه کرد. بدینوسیله، در تاریخ ۲ مارس سال ۱۹۹۲ در چهل و ششمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد قطعنامه ای در خصوص عضویت جمهوری آذربایجان در این سازمان تصویب گردید. بدینوسیله، آذربایجان صد و هشتاد و یکمین عضو سازمان ملل متحد شد. در همان روز پرچم جمهوری آذربایجان در برابر مقر سازمان ملل در نیویورک برافراشته شد.
از تاریخ ۶ می ۱۹۹۲ دفتر نمایندگی آذربایجان در سازمان ملل متحد آغاز بکار کرد. دفتر نمایندگی سازمان ملل در آذربایجان نیز در سال ۱۹۹۳ دایر شد.
عضویت در سازمان ملل متحد برای دولت آذربایجان فرصت تحکیم استقلال خود، استفاده بهینه از قوانین بین المللی در قبال تجاوز ارمنستان و بطور کلی، برای همگرایی تنگاتنگ با جامعه جهانی شرایط فراهم ساخت.
مناقشه ارمنستان و آذربایجان بر سر قره باغ کوهستانی و مسأله غیر قابل قبول بودن تصرف نظامی سرزمینهای کشورمان توسط نیروهای نظامی ارمنستان با تجاوز به دولت مستقل آذربایجان، در برابر این سازمان مطرح گردید. ارمنستان پس از تصرف قره باغ کوهستانی بعنوان سرزمین آذربایجان، سایر نواحی حومه آنرا نیز اشغال کرد که باعث عکس العمل شورای امنیت سازمان ملل متحد شد.
شورای امنیت در ارتباط با اشغال منطقه کلبه جر توسط ارتش ارمنستان در تاریخ ۳۰ آوریل سال ۱۹۹۳ قطعنامه شماره ۸۲۲، پس از اشغال آغدام در تاریخ ۲۹ ژویه سال ۱۹۹۳ قطعنامه شماره ۸۵۳ و بعلت اشغال مناطق فضولی، جبرائیل و گوبادلی در تاریخ ۱۴ اکتبر ۱۹۹۳ قطعنامه شماره ۸۷۴، سرانجام در ارتباط با تصرف منطقه زنگیلان از سوی ارمنستان در تاریخ ۱۲ نوامبر سال ۱۹۹۳ قطعنامه شماره ۸۸۴ را به تصویب رساند. در این قطعنامه ها مسأله اعلام آتش بس و خروج نیروهای نظامی ارمنستان از سرزمینهای اشغالی مورد تأکید قرار گرفت. با وجود این، طرف ارمنستانی به بهانه ذکر اصطلاح نیروهای نظامی ارمنی در این قطعنامه، از آزادسازی سرزمینهای آذربایجانی خودداری نمود. بدینوسیله، ارمنی ها تاکنون قطعنامه های شورای امنیت سازمان ملل متحد را نادیده می گیرند.
مجمع عمومی سازمان ملل متحد بدلیل ایجاد توده با تعداد بیش از یک میلیون نفر از آوارگان و پناهندگان بر اثر تجاوز ارمنستان در آذربایجان، در اجلاس عمومی سال ۱۹۹۳ قطعنامه ای را به تصویب رساند. بموجب این قطعنامه، ارایه کمکهای بین المللی به آوارگان و پناهندگان آذربایجانی در نظر گرفته شده است.
حیدر علی اف رئیس جمهوری آذربایجان اولین بار در چهل و نهمین اجلاس مورخ سپتامبر سال ۱۹۹۴ مجمع عمومی سازمان ملل متحد شرکت کرد. وی ضمن سخنرانی در این اجلاس، از تریبون عالی آن جامعه جهانی را در جریان اوضاع آذربایجان و تجاوز ارمنستان قرار داد. حیدر علی اف طی سخنانی در اجلاس مورخ ۲۹ سپتامبر سال ۱۹۹۴ مجمع عمومی سازمان ملل متحد سیاست جمهوری آذربایجان در برابر سازمان ملل را چنین توصیف کرد: "مجموعاً، جمهوری آذربایجان چشم اندازهای سازمان ملل متحد برای آینده را خوشبینانه ارزیابی می نماید و منبعد نیز مصمم به حمایت از اصول والای سازمان ملل متحد و دستیابی به افزایش ثمربخشی نفوذ آن میباشد".
بوتروس قالی دبیر کل سازمان ملل متحد به نشانه گسترش مناسبات آذربایجان و سازمان ملل متحد در سال 1994 به آذربایجان سفر کرد. این نماینده عالی شخصاً ضمن آشنایی با اوضاع کشور، افزایش عملکرد فعال نهادهای وابسته به این سازمان در آینده بمنظور رفع مشکلات را اعلام کرد.
حیدر علی اف رئیس جمهوری آذربایجان در اجلاس باشکوه ویژه مجمع عمومی به مناسبت پنجاهمین سالگرد سازمان ملل متحد در ماه اکتبر سال ۱۹۹۵ نیز شرکت کرد. وی در سخنرانی خود موضع آذربایجان در مناقشه قره باغ کوهستانی را اعلام و جامعه جهانی را به انجام تدابیر لازم جهت پایان دادن به تجاوز ارمنستان فرا خواند.
در سال ۱۹۹۶ مجمع عمومی سازمان ملل در قطعنامه خود دایر بر همکاریها با سازمان امنیت و همکاری اروپا به حمایت خود از تمامیت ارضی جمهوری آذربایجان تأکید کرد. یک سال بعد، حیدر علی اف در جریان سفر رسمی به ایالات متحده آمریکا در تاریخ ۲۸ ژویه ۱۹۹۷ با کوفی عنان دبیر کل جدید سازمان ملل دیدار کرد. کوفی عنان در گفتگو با رئیس جمهوری آذربایجان طرفداری این سازمان از تمامیت ارضی آذربایجان و صحت حل مناقشه ارمنستان و آذربایجان بر سر قره باغ کوهستانی بر پایه اصول نشست لیسبن سازمان امنیت و همکاری اروپا را اعلام داشت.
در سال ۱۹۹۸ به دستور حیدر علی اف رئیس جمهوری آذربایجان پنجاهمین سالگرد بیانیه حقوق بشر جهانی سازمان ملل متحد در آذربایجان در سطح عالی برگزار گردید. در همان سال با ابتکار وی حکم اعدام و سانسور بر روی مطبوعات در کشور لغو شد. در سال ۱۹۹۶ آذربایجان کنوانسیون سال ۱۹۸۴ سازمان ملل متحد علیه شکنجه و سایر رفتار و یا انواع مجازات بیرحمانه و غیر انسانی و یا توهین آمیز را امضا کرد. آذربایجان با پیوستن به این قرارداد، به کمیته ضد شکنجه سازمان ملل اجازه فعالیت و انجام تحقیات در کشور را داد.
حیدر علی اف با شرکت در نشست هزاره سازمان ملل متحد در ماه سپتامبر سال ۲۰۰۰، در این برنامه جهانی که رهبران بیش از ۱۵۰کشور جهان در آن حضور داشتند، نیز سخنرانی کرد. وی مجدداً تجاوز ارمنستان و اوضاع موجود آذربایجان بر اثر مناقشه قره باغ کوهستانی را به توجه کشورهای جهانی رساند. رئیس جمهوری آذربایجان همچنین به نیاز انجام اصلاحاتی در سازمان ملل که اخیراً مذاکرات گسترده ای پیرامون آن صورت می گرفت، نیز اشاره کرد.
جمهوری آذربایجان با نهادهای تخصصی سازمان ملل در زمینه های مختلف نیز همکاریهای تنگاتنگی دارد. از بین این نهادها، برنامه توسعه سازمان ملل، کمیسری عالی امور آوارگان سازمان ملل، بنیاد کودک (UNICEF)سازمان ملل، سازمان دانش، تحصیلات و فرهنگ (UNESCO) سازمان ملل، سازمان توسعه صنایع (UNIDO)، سازمان بهداشت جهانی، بنیاد زنان (UNIFEM) سازمان ملل، آژانس بین المللی انرژی اتمی، سازمان قرارداد منع همه جانبه آزمایشات هسته ای (آذربایجان از ماه ژوئن سال ۱۹۹۷ به این سازمان پیوست) فعالتر هستند.
جمهوری آذربایجان قرارداد همکاری با سازمان UNICEF را بهنگام حضور در اجلاس مجمع عمومی در ماه سپتامبر امضا کرد. هدف اصلی از فعالیت مشترک با این سازمان، ارایه کمکها بمنظور بهبود شرایط زندگی کودکان و نوجوانان آواره و پناهنده است. آذربایجان در سالهای ۱۹۹۵ تا ۱۹۹۷ و سالهای ۱۹۹۸ الی ۲۰۰۰ عضو هیأت اجرایی این سازمان بود.
روابط آذربایجان و سازمان UNESCO با هدف کمک به توسعه کشور در بخشهای تحصیلات، دانش و فرهنگ ادامه دارد. طی دستور سال ۱۹۹۴ رئیس جمهوری آذربایجان، کمیسیون ملی آذربایجان وابسته به سازمان UNESCO تشکیل شد. خانم مهربان علی اوا رئیس بنیاد حیدر علی اف از ماه سپتامبر سال ۲۰۰۴ بعنوان سفیر حسن نیت این سازمان فعال است.
اداره کمیسری عالی امور آوارگان سازمان ملل متحد که از سال ۱۹۹۳ فعالیتهای وسیع در آذربایجان را آغاز کرد، اقدامات مهمی در زمینه ارایه کمکهای انسان دوستانه به آوارگان و پناهندگان آذربایجانی بعمل آورده است.
آذربایجان با تشکلهای اقتصادی و مالی سازمان ملل از قبیل، صندوق بین المللی پول، بانک جهانی، برنامه غذایی جهانی نیز از نزدیک همکاری می کند.
جمهوری آذربایجان طی سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۲ عضو کمیسیون وضع زنان سازمان ملل، در سالهای ۲۰۰۲ الی ۲۰۰۴ عضو کمیسیون توسعه مستمر سازمان ملل و ظرف سالهای ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۵ عضو شورای اقتصادی و اجتماعی (ECOSOC) بوده است.
آذربایجان در پروژه "اهداف توسعه هزاره" سازمان ملل متحد که در ماه سپتامبر سال ۲۰۰۰ اعلام گردید، حضور فعال دارد. بهمین منظور، برنامه موسوم به "کاهش میزان فقر و توسعه اقتصادی" که در سالهای ۲۰۰۳- ۲۰۰۵ از طرف دولت مطرح گردید، با مساعدت برنامه توسعه سازمان ملل اجرا شد. هم اکنون دولت آذربایجان به اتفاق سازمان ملل متحده در راستای اجرای "برنامه کاهش فقر و توسعه اقتصادی مستمر" جدید فعالیت می نماید.
پس از حوادث ۱۱ سپتامبر سال ۲۰۰۱، آذربایجان به برنامه های ضد تروریستی سازمان ملل متحد پیوست. جمهوری آذربایجان با کمیته مبارزه با تروریسم و کمیته تحریم در ارتباط با افغانستان شورای امنیت سازمان ملل همکاریهای تنگاتنگ داشته است. آذربایجان نیز در عملیاتهای ائتلاف ضد تروریستی در افغانستان از ماه اکتبر سال ۲۰۰۱ شرکت کرد و نیروهای نظامی خود را برای کمک به نیروهای بین المللی جهت حفظ امنیت در افغانستان اعزام نمود.
جمهوری آذربایجان در ماه اکتبر سال ۲۰۰۱ به کنوانسیون سازمان ملل در مورد "جلوگیری از تأمین مالی تروریسم" ملحق شد. حید علی اف رئیس جمهوری آذربایجان در ماه می سال ۲۰۰۲ در باره اجرای قطعنامه های شماره ۱۳۶۸، ۱۳۷۳ و ۱۳۷۷ شورای امنیت سازمان ملل با هدف مبارزه با تروریسم دستور صادر کرد.
آذربایجان طرفدار انجام اصلاحاتی در شورای امنیت که مرجع اصلی سازمان ملل متحد در حفظ صلح و امنیت بین المللی میباشد، است. جمهوری آذربایجان از پیشنهاد مبنی بر پذیرش کشورهای ژاپن و آلمان بعضویت دائم این ساختار و بطور کلی از افزایش پنج عضو دیگر اعضای دائم و یک کشور دیگر به عضویت غیر دائم حمایت می کند. آذربایجان همچنین بمنظور افزایش تعداد کشورهای اروپای شرقی اعطای یک کرسی دیگر به این گروه در شورای امنیت را ضروری می داند.
الهام علی اف نخست وزیر آذربایجان در ماه سپتامب سال ۲۰۰۳ طی سخنانی در اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل با طرح مسأله اصلاحات بمنظور افزایش قدرت و نفوذ این سازمان بین المللی ضرورت کامل آنرا مورد تأکید قرار داد. یک سال بعد، در ماه سپتامبر سال ۲۰۰۴ الهام علی اف رئیس جمهوری آذربایجان در سخنرانی در پنجاه و نهمین مجمع عمومی همچنان عدم اجرای چهار قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل در ارتباط با مناقشه قره باغ کوهستانی بین ارمنستان و آذربایجان را خاطرنشان ساخت. الهام علی اف به اهمیت مکانیسم مثمر ثمر و مؤثر جهت اجرای مصوبات سازمان ملل اشاره کرد.
اخیراً یکی از رویدادهای مهم در همکاریهای آذربایجان و سازمان ملل، عضویت جمهوری آذربایجان در ماه ژوئن سال ۲۰۰۶ در شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد است.
در دیدار الهام علی اف رئیس جمهوری آذربایجان با والتر کالین نماینده دبیر کل سازمان ملل متحد در امور حقوق پناهندگان در تاریخ ۲ آوریل سال ۲۰۰۷ مسأله حقوق پناهندگانی که بر اثر تجاوز ارامنه از سرزمینهای خود در آذربایجان رانده شده اند، مذاکره گردید. رئیس جمهوری آذربایجان نماینده سازمان ملل را در جریان اقدامات انجام شده در زمینه بهبود شرایط زندگی این قبیل افراد قرار داد. وی همچنین در آینده لغو همه اردوگاههای اسکان موقت آوارگان در آذربایجان را اعلام کرد. والتر کالین بنوبه خود از تدابیر بعمل آمده توسط حکومت در زمینه بهبود شرایط زندگی آوارگان و حفظ حقوق آنان اظهار رضایت کرد و از قصد تهیه گزارشی پیرامون سفر به آذربایجان و ارایه این گزارش به شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد خبر داد.
بعنوان نتیجه گفتگوها و فعالیت عملی الهام علی اف رئیس جمهوری آذربایجان، در تاریخ ۲۴ دسامبر سال ۲۰۰۷ آخرین اردوگاه اسکان موقت آوارگان لغو شد.
مجمع عمومی سازمان ملل در اجلاسیه مورخ ۱۴ مارس سال ۲۰۰۸ مسأله "اوضاع سرزمینهای اشغالی آذربایجان" که بعنوان بند ۲۰ در دستور کار شصت و دومین جلسه عمومی خود ذکر می شد، را مورد بررسی قرار داد. آقشین مهدی اف نماینده دائم جمهوری آذربایجان در سازمان ملل ضمن سخنرانی در این مذاکرات، سیاستهای اشغالگر ارمنستان را به توجه کشورهای عضو سازمان ملل رساند و هیأتهای نمایندگی را در ارتباط با این مسأله به حمایت از پیش نویس قطعنامه ای که آذربایجان مؤلف آن میباشد، فرا خواند.
این پیش نویس قطعنامه ۹ بندی موضع مجمع عمومی سازمان ملل متحد دایر بر مناقشه ارمنستان و آذربایجان بر سر قره باغ کوهستانی را تبیین می نماید. منجمله، از تمامیت ارضی جمهوری آذربایجان در چارچوب مرزهای شناخته شده آن در سطح بین المللی حمایت، خواستار خروج کامل و بدون قید و شرط نیروهای نظامی ارمنستان از کلیه سرزمینهای اشغالی بوده و به ایجاد شرایط لازم جهت بازگشت جنگ زدگان آذربایجانی به زادگاه خویش تأکید می ورزد.
در پایان مذاکرات، رأی گیری با ۳۹ رأی مثبت، ۷ رأی منفی و ۱۰۰ رأی ممتنع انجام شد. بدینوسیله، مجمع عمومی سازمان ملل متحد قطعنامه ای در خصوص "اوضاع سرزمینهای اشغالی آذربایجان" را به تصویب رساند.
این معلومات تاریخی روز ۱۵ ژویه سال ۲۰۰۸ بازنگری شد.